ΤΑ ΟΡΙΑ ΤΗΣ ΣΑΤΙΡΑΣ
(ΚΑΙ Η ΕΠΙΒΟΛΗ ΜΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΝΗΣ ΑΠΟΨΗΣ)
Λένε πως η Ιστορία γράφεται από τον νικητή και εννοούν πως η άποψη που επικρατεί(;) είναι αυτή που θέλει η εκάστοτε κυρίαρχη ομάδα. Αυτό, ωστόσο, δεν εμποδίζει την καταγραφή και διάδοση και άλλων αφηγήσεων. Ένα από τα θέματα στα οποία η γνώμη μας έχει διαμορφωθεί σε πολύ μεγάλο βαθμό από τις επιλογές που κάποιοι έκαναν στο παρελθόν είναι η κωμωδία/σάτιρα. Τα χοντροκομμένα αστεία, οι τραγελαφικές καταστάσεις και γενικά ότι μας κάνει να γελάμε έχει τις καταβολές του στην Αρχαία Αθηναϊκή κωμωδία και αποκλειστικά στον Αριστοφάνη. Δυστυχώς ή ευτυχώς ο Αριστοφάνης εξαιτίας των βρισιών που χρησιμοποιούσε οι οποίες προκαλούσαν πολύ γέλιο ήταν αυτός που κατ’ αποκλειστικότητα επιλεγόταν από τους μοναχούς για αντιγραφή. Έτσι τα έργα του διασώθηκαν ως τις μέρες μας και έγιναν το πρότυπο της κωμωδίας/σάτιρας.
Η συνταγή που φέρνει λεφτά στο Ταμείο μιας επιχείρησης δεν αλλάζει. Το γεγονός ότι η τέτοιας μορφής σάτιρα (στην ουσία εννοούμε την κοροϊδία του «άλλου» μέσω της διόγκωσης των ελαττωμάτων του με γκροτέσκο τρόπο) είναι αποδεκτή από πολύ μεγάλο μέρος του κοινού δεν σημαίνει ότι δεν προκαλεί αντιδράσεις. Από κοινωνιολογικής άποψης η σάτιρα χρησιμοποιεί τα στερεότυπα που υπάρχουν για ομάδες ατόμων με τρόπο που προκαλεί το γέλιο. Προφανώς και οι θεατές γνωρίζουν πως αυτά που τους παρουσιάζονται είναι στον υπερβολικό βαθμό και δεν τα παίρνουν «τοις μετρητοίς». Από την άλλη παρακολουθώντας τέτοιες παραστάσεις δίνουν κίνητρο να συνεχιστεί και στο μέλλον η αναπαραγωγή τους.
Τα τελευταία χρόνια ένα αυξανόμενο κύμα καθωσπρεπισμού απειλεί να τα σαρώσει όλα φτάνοντας στο σημείο να μας κάνει να μη μπορούμε να μιλήσουμε για τίποτα. Σε κάποιες περιπτώσεις υπάρχουν και ποινικές ευθύνες. Η σάτιρα και όσοι την υπηρετούν (φυσικά με το αζημίωτο) βρίσκεται στο επίκεντρο. Σαν να είχαμε λύσει όλα μας τα προβλήματα ανέκυψε τις τελευταίες μέρες του Φώτη Σεργουλόπουλου με τον Μάρκο Σεφερλή.
Η αφορμή δεν έχει ιδιαίτερη σημασία. Αυτό που έχει σημασία είναι πως ο Σεργουλόπουλος εκπροσωπώντας τους ομοφυλόφιλους «κατακεραυνώνει» τον Σεφερλή. Κάθε φορά που «κατακεραυνώνουμε» τον «άλλο» πρέπει να είμαστε πολύ προσεκτικοί γιατί αν υπάρχει μια περίπτωση που ισχύει το «ο αναμάρτητος πρώτο τον λίθον βαλέτω» είναι αυτή. Στην απάντηση του ο Σεφερλής μας υπενθύμισε πως όταν ο ομοφυλόφιλος (και γι’ αυτό υποτίθεται ευαίσθητος) Σεργουλόπουλος ήθελε να έχει θεαματικότητα η εκπομπή έκανε την ίδια ακριβώς σάτιρα που τώρα καταγγέλλει (βλέπε εδώ). Προφανώς, δεν έχει κανένα δικαίωμα να μιλά έτσι για τον Σεφερλή αν πρώτα ο ίδιος δεν αποκηρύξει τα όσα έκανε στο παρελθόν και δεν ζητήσει «συγγνώμη».
Σε κάθε περίπτωση τα όρια μεταξύ του αστείου και του γελοίου της κωμωδίας και της σάτιρας είναι θολά και καθόλου αντικειμενικά. Αυτό, όμως, που είναι απόλυτο και δεν χωρά αμφιβολία σχετικά είναι η επίθεση στη Γλώσσα. Γίνεται προσπάθεια ν’ αλλάξουν περιεχόμενο οι λέξεις έτσι ώστε να μη μπορούν να χρησιμοποιηθούν όπως και στο παρελθόν. Με τον τρόπο αυτό θα μιλάμε, θα νομίζουμε πως επικοινωνούμε αλλά δεν θα μπορούμε να συνεννοηθούμε. Το μόνο σίγουρο είναι πως η δράση παράγει ίση αντίδραση (θεμελιώδης Αρχή της Φυσικής) και όπως λένε και οι «Αριστεροί» δεν θα περάσει ο (γλωσσικός) φασισμός.
14 Σεπτέμβρη 2024
«πουθενάς 1».
