Η Δόμνα δήλωσε πως η μελλοντική Ελληνική (και όχι μόνο) οικογένεια δεν θα είναι αυτή με ένα αντρόγυνο και 2-3 παιδιά. Στη συνέχεια έκανε το (σκόπιμο;) λάθος να χρησιμοποιήσει τις λέξεις «συμπερίληψη» (στ’ Αγγλικά) και «διαφορετικότητα» οπότε και οι ακραιφνείς Δεξιοί βρήκαν την ευκαιρία να την κατηγορήσουν για woke κουλτούρα. Ωστόσο, η Δόμνα δεν έχει άδικο. Στις σημερινές κοινωνικές συνθήκες και για μια σειρά από λόγους οι μονογονεϊκές οικογένειες πρόκειται ν’ αυξηθούν.
Στο σημείο αυτό ο «Διαλεκτικός Υλισμός» προσφέρει ένα από τα εργαλεία ανάλυσης της κοινωνικής πραγματικότητας. Η βάση του «Διαλεκτικού Υλισμού» είναι ότι οι «υλικές συνθήκες» (διάβαζε «κοινωνικο-οικονομικές» μιας και το «υλικές» παραπέμπει στην ύλη) διαμορφώνουν τη ζωή μας και άρα την Κοινωνία. Δηλαδή, στην καθημερινότητα μας αντιδρούμε στις «υλικές συνθήκες» που το «Κεφάλαιο» διαμορφώνει. Στην πράξη βέβαια, το «Κεφάλαιο» όχι μόνο διαμορφώνει μέσω της οικονομικής του επιρροής τις συνθήκες που κάθε φορά το ευνοούν, αλλά και διαμορφώνεται απ’ αυτές. Το συγκεκριμένο σχήμα είναι απλοϊκό στον βαθμό που το «Κεφάλαιο» δεν είναι ενιαίο και οι οικονομικές συνθήκες που ευνοούν ένα τμήμα του ενδέχεται να δημιουργούν προβλήματα σε άλλο.
Στο σημείο αυτό βρίσκεται το πρόβλημα (και) της Ελληνικής οικογένειας. Όσο η οικονομία βασιζόταν στην αγροτική παραγωγή έπρεπε η οικογένεια να είναι μεγάλη τόσο γιατί χρειάζονταν πολλά χέρια όσο και γιατί το προσδόκιμο ζωής ήταν μικρό. Από τη στιγμή που η αγροτική παραγωγή εκμηχανίστηκε αυξάνοντας την αποδοτικότητα της έπαψε να υπάρχει ανάγκη για πολλά χέρια μ’ αποτέλεσμα σιγά-σιγά το μέγεθος της οικογένειας να μειωθεί. Από την άλλη οι οικογένειες στις πόλεις ειδικά αυτές που είχαν ένα μεγαλύτερο εισόδημα ήταν μικρότερες. Η βασική αιτία ήταν το αυξημένο σε σχέση με την επαρχία κόστος διαβίωσης.
Στη μεταβατική περίοδο από την Οικονομία που βασίζεται στην αγροτική παραγωγή σ’ αυτή που βασίζεται στην βιομηχανική παραγωγή (και στη συνέχεια σ’ αυτή της παροχής υπηρεσιών) ο πλεονάζον πληθυσμός που δεν μπορούσε να μείνει χωρίς δουλειά στην επαρχία μετανάστευσε στις πόλεις ως «ανειδίκευτοι βιομηχανικοί εργάτες» ή ως εργάτες σε βιοτεχνίες. Εκεί, οι αμοιβές ήταν μικρές και σε συνδυασμό με το αυξημένο κόστος διαβίωσης οδήγησαν στην δημιουργία των «πυρηνικών οικογενειών» (πατέρας, μητέρα, παιδιά) σ’ αντίθεση με τις «εκτεταμένες» της επαρχίας.
Ωστόσο, τα συμφέροντα του Κεφαλαίου «απαιτούσαν» συνεχή τροφοδοσία με ανειδίκευτους εργάτες που με τη σειρά του οδηγούσε είτε στην περαιτέρω μείωση του αγροτικού πληθυσμού, είτε στη διατήρηση του προηγούμενου αριθμού γεννήσεων. Στον βαθμό που η συνεχής αύξηση της αποδοτικότητας της αγροτικής παραγωγής απελευθέρωνε εργατικό δυναμικό και οι (σχετικά) φθηνές εισαγωγές τροφίμων κάλυπταν τα όποια ελλείμματα της (εγχώριας) παραγωγής τα πράγματα φαίνονταν να εξελίσσονται προς την κατεύθυνση του «εκσυγχρονισμού» της Οικονομίας και της Κοινωνίας. Φυσικά, όλη αυτή η διαδικασία δεν ήταν χωρίς κοινωνικές συγκρούσεις οι οποίες -όμως- κάθε άλλο παρά την ανέκοψαν.
Η συνεχής πρόοδος της τεχνολογίας δημιούργησε σε κάποιους τομείς την ανάγκη υψηλά ειδικευμένου προσωπικού, του οποίου η μόρφωση έπρεπε να πληρωθεί από το Κράτος. Ταυτόχρονα άλλοι (πιο παραδοσιακοί ή με μικρότερη εκμηχάνιση της παραγωγής) τομείς συνέχιζαν να χρειάζονται ανειδίκευτους εργάτες οι οποίοι πλέον έπρεπε να εισαχθούν (όπως οι πρώτες ύλες) από το εξωτερικό.
Κανονικά, ο τέτοιος μετασχηματισμός της Οικονομίας θα έπρεπε να οδηγήσει στην σταθεροποίηση αρχικά και στη συνέχεια στη σταδιακή μείωση του πληθυσμού ειδικά από τη στιγμή που το κόστος διαβίωσης αυξάνεται γρηγορότερα από την πραγματική αύξηση των μισθών. Ωστόσο, αυτό δεν συνέβη. Τόσο οι δύο Π.Π. όσο και η συνεχής αύξηση των πραγματικών μισθών (τουλάχιστον μέχρι την δεκαετία του ’70) οδήγησαν σ’ αύξηση του πληθυσμού μέχρι τη στιγμή που ο ίδιος ο Καπιταλισμός οδήγησε στη σημερινή κρίση του θεσμού της Οικογένειας μέσω της αύξησης του κόστους διαβίωσης την οποία το Κράτος δεν μπορεί να διαχειριστεί ικανοποιητικά.
Υπάρχουν δύο τρόποι διαχείρισης του κόστους διαβίωσης. Είτε μέσω ουσιαστικού ελέγχου του μηχανισμού που διαμορφώνει τις τιμές, είτε μέσω της παροχής επιδομάτων για την οικονομική ανακούφιση του πληθυσμού. Καθώς, όμως, ο ουσιαστικός έλεγχος του μηχανισμού αντιστρατεύεται τα (οικονομικά) συμφέροντα του Κεφαλαίου ο μόνος δρόμος είναι η παροχή επιδομάτων▪ τα οποία χρηματοδοτούνται είτε από την φορολόγηση ατόμων και επιχειρήσεων, είτε από τον δανεισμό (εσωτερικό και εξωτερικό).
Από τη στιγμή που επιλέγεται ο δεύτερος τρόπος και δεδομένου πως πάντα κάπου ξεσπά μια πολεμική σύγκρουση το Κράτος δανείζεται όλο και περισσότερο μ’ όλα και μεγαλύτερα επιτόκια για να καλύψει μια σειρά αναγκών μέχρι τη στιγμή που τα έσοδα του δεν επαρκούν για να καλύψουν το κόστος του δανεισμού. Είναι, τότε που αρχίζουν οι περικοπές των Κοινωνικών Δαπανών (επιδομάτων και χρηματοδότησης του κόστους περίθαλψης) μ’ αποτέλεσμα την πλήρη απορρύθμιση του Θεσμού της Οικογένειας.
Πλέον οι νέοι δυσκολεύονται να δημιουργήσουν οικογένειες ή τις δημιουργούν σε μεγαλύτερη ηλικία από τους γονείς τους μειώνοντας τον πληθυσμό. Επιπλέον δημογραφική πίεση δημιουργεί και η αλλαγή των πολιτισμικών προτύπων: οι σημερινές γυναίκες δεν θέλουν (και δεν είναι αναγκασμένες από τις «υλικές συνθήκες») να κάνουν την ίδια ζωή με τις μανάδες και τις γιαγιάδες τους. Πολλές επιθυμούν να κάνουν καριέρες όπως οι άντρες και η δημιουργία οικογένειας τις δυσκολεύει.
Τελικά, το κόστος διατήρησης (σε κάποιο βαθμό και μορφή) της Οικογένειας πέφτει και πάλι στους ώμους του Κράτους▪ το οποίο μέσω άμεσης και έμμεσης επιδοματικής πολιτικής (επιδοτήσεις) προσπαθεί ν’ αντιστρέψει την μείωση του πληθυσμού. Ταυτόχρονα, πρέπει να χρηματοδοτήσει την εκπαίδευση υψηλά ειδικευμένου προσωπικού (την οποία τα τελευταία χρόνια χρηματοδοτούν και οι επιχειρήσεις) αλλά και την εισαγωγή ανειδίκευτου εργατικού δυναμικού για τις δουλειές που δεν απαιτούν ειδικές γνώσεις. Έτσι, η αντιμετώπιση του δημογραφικού ζητήματος δεν μπορεί να είναι ξεκομμένη από το παραγωγικό μοντέλο της Χώρας για το παρόν και το μέλλον. Όσο, όμως, η απόφαση για το παραγωγικό μοντέλο στην ουσία αφήνεται στο Κεφάλαιο τόσο η αντιμετώπιση του δημογραφικού θα είναι πρόχειρη και θα βασίζεται στα επιδόματα και τις επιδοτήσεις.
Ώστε, τελικά, οι δηλώσεις/διαπιστώσεις της Δόμνας Μιχαηλίδου αναδεικνύουν το πρόβλημα που προκαλεί η ίδια η Οικονομική Δραστηριότητα το κόστος του οποίου καλύπτει αποκλειστικά το Δημόσιο Ταμείο. Η σε βάρος της επίθεση εξαιτίας της χρησιμοποίησης των λέξεων «συμπερίληψη» (στ’ Αγγλικά) και «διαφορετικότητα» εξέτρεψε τη συζήτηση από τις πραγματικές αιτίες. Ακόμα και στην περίπτωση που η συζήτηση γινόταν για τις πραγματικές αιτίες η Ν.Δ. ως παραδοσιακός θιασώτης της «Οικονομίας της Αγοράς» δεν θα είχε κάτι να μας πει.
Υ.Γ. Το πραγματικά «ωραίο» των δηλώσεων/διαπιστώσεων της Δόμνας είναι η χρήση στ’ Αγγλικά της λέξης «συμπερίληψη» αποδεικνύοντας ότι η γνώση σε μικρή ηλικία δεύτερης γλώσσας (Αγγλικών στην περίπτωση μας) δημιουργεί σύγχυση στην ομιλία. Η Δόμνα ήταν ανίκανη να βρει την Ελληνική λέξη και γι’ αυτό χρησιμοποίησε την Αγγλική που της ερχόταν πιο «φυσικά», αφήνοντας στον καθένα μας την μετάφραση όντας σίγουρη πως καταλάβαμε τι ήθελε να πει.
01 Αυγούστου 2026
«πουθενάς 1».
