Aetofolia

Ένα απο αυτά τα περιστατικά είναι ενδεχομένως και η ρήση του Τόμσεν της οποίας το νόημα είνα ότι εφ’ όσον η Ελλάδα είναι Βαλκανική χώρα οι μισθοί της δεν πρέπει να είναι πάνω από 300 Ευρώ (βλέπε εδώ). Λέμε ενδεχομένως γιατί λίγοι την έχουν ακούσει και ακόμη λιγότεροι την έχουν επιβεβαιώσει. Αυτό ωστόσο δεν έχει και τόση σημασία, μιας και αυτή ακριβώς η ρήση προσφέρει μια καλή ευκαιρία (αφορμή) για ν’ ανοίξει μια πολύ ενδιαφέρουσα συζήτηση σχετικά με την θέση της Χώρας στον παγκόσμιο ανταγωνισμό. Πριν όμως από την αναδίφηση στα στοιχεία θα πρέπει να κάνουμε μια μικρή παρέκβαση προκειμένου να δούμε που στην ευχή «ανήκει» η Ελλάδα (Ευρώπη ή Βαλκάνια;).

Ως Έλληνες γνωρίζουμε πολύ καλά το Εθνικό Παραμύθι μας το οποίο σε κάποιο του σημείο περιλαμβάνει και την γεωστρατηγική σημασία αυτής της γής. Και αν μεν αυτό γενικά είναι σωστό, χρησιμοποιήθηκε ωστόσο κάποιες στιγμές για να δικαιολογήσει τ’ αδικαιολόγητα. Υποτίθεται ότι η Ελλάδα ήταν (και συνεχίζει να είναι) στο μεταίχμιο Ανατολής και Δύσης. Δεδομένου ότι η Ελλάδα είναι η κοιτίδα του Δυτικού Πολιτισμού ήταν υποχρεωμένη να λειτουργεί ως προστατευτικό ανάχωμα της Δύσης. Πρώτη φορά που αναδέχθηκε αυτό τον ρόλο ήταν κατά την περίοδο των Μηδικών (Περσικών) Πολέμων. Ωστόσο μετά την Ρωμαϊκή κατάκτηση και την Βυζαντινή (Μεσαιωνική) συνέχεια της δεν κατάφερε ν’ ανταποκριθεί ξανά στον ρόλο της και έπεσε σαν «ώριμο φρούτο» στα χέρια των Οθωμανών (οι οποίοι για τον λόγο αυτόν έφτασαν μέχρι την Βιέννη).

Μετά τον Β’ Π.Π. και αφού η μισή Ευρώπη είχε πέσει στα χέρια της Σοβιετικής Ένωσης τέθηκε το ζήτημα που (σε ποιό στρατόπεδο) ανήκει η Ελλάδα. Η απάντηση ήταν και τότε προφανής και την απάντηση αυτή κωδικοποίησε ο Κ. Καραμανλής με την γνωστή του ρήση «Ανήκομεν εις την Δύσιν». Ωστόσο όποιος θεωρήσει ότι ο Καραμανλής εννοούσε κάτι διαφορετικό από την συμμετοχή της Ελλάδας στο Ν.Α.Τ.Ο. κάνει μεγάλο λάθος, αφού σ’ όλα τα υπόλοιπα υπολειπόταν της Δύσης. Από ψυχολογικής όμως άποψης (η οποία είναι και αυτή που ορίζει εν τέλει τον «χαρακτήρα» των Κρατών) ο Σαββόπουλος είχε περισσότερο δίκιο. Ο στίχος του «Εδώ είναι Βαλκάνια, δεν είναι παίξε-γέλασε» αντικατοπτρίζει «την πάσα αλήθεια» καθώς δεν πρέπει να υποτιμάμε την επιρροή που είχε η επικράτηση της Θεοκρατίας στο Βυζάντιο και η Οθωμανική κατάκτηση (η οποία ενοποίησε τα Βαλκάνια σ’ έναν ενιαίο χώρο και «ανακάτεψε» τους πληθυσμούς). Το πολύ-πολύ αν κάποιος θα ήθελε ν’ ακριβολογήσει να θεωρήσουμε ότι η Ελλάδα είναι μια Βαλκανική Χώρα, η οποία όμως «δυτικίζει» (κοιτάζει πΧρός την Δύση) έντονα και προσπαθεί να την μιμηθεί.        

Τα στοιχεία στα οποία θα βασίσουμε την ανάλυση μας προέρχονται από το IMF (International Monetary Fund) Δ.Ν.Τ. και απο το IMD (International Institute for Management Development). Από το IMF θα πάρουμε τα στοιχεία το Α.Ε.Π., την Ισοτιμία Αγοραστικής Δύναμης (PPP valuation) και τον πραγματικό ρυθμό αύξησης του Α.Ε.Π. Από το IMD θα πάρουμε την τελευταία του αξιολόγηση ανταγωνιστικότητας στην οποία συμμετέχουν 61 χώρες.

Προκειμένου να μην υπάρξουν παρεξηγήσεις θα ορίσουμε τις Βαλκανικές χώρες κάποιες από τις οποίες δυστυχώς δεν περιλαμβάνονται στην αξιολόγηση του IMD. Τις Βαλκανικές Χώρες για τους σκοπούς αυτού του άρθρου αποτελούν οι: Τουρκία, Ελλάδα, Ρουμανία, Σλοβακία, Βουλγαρία, Κροατία, Σλοβενία, Σερβία, Κύπρος, Αλβανία, Σκόπια, Κόσοβο και Μολδαβία.

Στον πρώτο πίνακα κατατάσσονται οι παραπάνω χώρες με βάση το Α.Ε.Π. του 2014 σε δις. $, ενώ στον δεύτερο πίνακα η κατάταξη γίνεται με βάση την Ισοτιμία Αγοραστικής Δύναμης (PPPvaluation) σε δις. $ (για το σύνολο των δεδομένων που παρουσιάζουμε στο άρθρο αυτό και όχι μόνο βλέπε εδώ).

Είναι προφανές πως η κατάταξη του πρώτου πίνακα έχει μόνο σχετικό ενδιαφέρουν αφού τα απόλυτα νούμερα του Α.Ε.Π. σχετίζονται με τον πληθυσμό κάθε κράτους (και άρα με το μέγεθος της αγοράς του) με αποτέλεσμα τα μεγαλύτερα σε πληθυσμό κράτη να έχουν και μεγαλύτερα απόλυτα νούμερα. Αυτό όμως που μπορούμε να πούμε είναι ότι οι διαφορές μεταξύ Τουρκίας, Ελλάδας, Βουλγαρίας και Ρουμανίας δεν είναι μεγάλες σε σύγκριση με τον πληθυσμό τους. Λαμβάνοντας ως μέτρο σύγκρισης τον πληθυσμό της Ελλάδας και κάνοντας τους υπολογισμούς μας με την απλή μέθοδο των τριών έχουμε:

Η Τουρκία αν είχε τον ίδιο με την Ελλάδα πληθυσμό θα είχε Α.Ε.Π. 110,4 δις. $.

Η Ρουμανία αν είχε τον ίδιο με την Ελλάδα πληθυσμό θα είχε Α.Ε.Π. 104,3 δις. $.

Η Βουλγαρία αν είχε τον ίδιο με την Ελλάδα πληθυσμό θα είχε Α.Ε.Π. 81,1 δις. $.

Βλέπουμε λοιπόν ότι αν πιστέψουμε τα στοιχεία η Ελλάδα με Α.Ε.Π. 207,1 Δις $ έχει αναλογικά με τον πληθυσμό της 87,6% μεγαλύτερο Α.Ε.Π. από την Τουρκία, ενώ τ’ αντίστοιχα ποσοστά είναι για την Ρουμανία 98,5% και για την Βουλγαρία 155,4%.

(Για τα στοιχεία σχετικά με τους πληθυσμούς των χωρών βλέπε εδώ).

Πραγματοποιώντας τις ίδιες αναγωγές στα δεδομένα του δεύτερου πίνακα σχετικά με την Ισοτιμία Αγοραστικής Δύναμης (Ι.Α.Δ.) και για τα ίδια κράτη έχουμε:

Η Τουρκία αν είχε τον ίδιο με την Ελλάδα πληθυσμό θα είχε Ι.Α.Δ. 230,2 δις. $.

Η Ρουμανία αν είχε τον ίδιο με την Ελλάδα πληθυσμό θα είχε Ι.Α.Δ. 223,8 δις. $.

Η Βουλγαρία αν είχε τον ίδιο με την Ελλάδα πληθυσμό θα είχε Ι.Α.Δ. 206,3 δις. $.

Βλέπουμε λοιπόν ότι με τα στοιχεία του δεύτερου πίνακα η Ελλάδα με Ι.Α.Δ. 294,0 δις. $ έχει αναλογικά με τον πληθυσμό της 27,7% μεγαλύτερο Α.Ε.Π. από την Τουρκία, ενώ τ’ αντίστοιχα ποσοστά είναι για την Ρουμανία 31,4% και για την Βουλγαρία 42,5%.

Σε κάθε όμως περίπτωση αυτό που μετρά είναι το βιωτικό επίπεδο του «μέσου» πολίτη στις χώρες αυτές και όχι οι ξεροί και απόλυτοι αριθμοί. Το βιοτικό επίπεδο καθορίζεται από το κόστος διαβίωσης (ζωής). Από την άποψη αυτή πρέπει να εξετάσουμε όχι μόνο το ύψος στο οποίο διαμορφώνεται το κόστος ζωής, αλλά κυρίως τι το διαμορφώνει. Επίσης η απλή διαίρεση του Α.Ε.Π. προς τον συνολικό πληθυσμό δεν είναι αρκετή για να προσδιορίσουμε το βιοτικό επίπεδο μιας χώρας. Χρειαζόμαστε άλλα εργαλεία ανάλυσης όπως το διάμεσο εισόδημα για το οποίο έχουμε ήδη μιλήσει σε προηγούμενο κείμενο μας.

Θεωρητικά με βάση τα παραπάνω νούμερα η Ελλάδα είναι μια όαση στα Βαλκάνια από στατιστικής πλευράς. Είναι όμως αυτό πραγματικότητα; Για παράδειγμα πόσο «λογικό» είναι να έχουμε τόσο καλύτερα στατιστικά στοιχεία σε σχέση με την Τουρκία; Μήπως αυτά δικαιολογούνται από το γεγονός ότι οι Τούρκοι έξω από τα μεγάλα αστικά κέντρα είναι αρκετά φτωχότεροι με εισοδηματικούς όρους; Πιθανόν να διαβιούν ανετότερα (όχι όμως πλουσιότερα, ούτε άκοπα) από τους μεσαίου εισοδήματος Τούρκους ή Έλληνες των μεγάλων αστικών κέντρων, εξαιτίας των προϊόντων που ιδιοπαράγουν και πωλούν στην αγορά. Το ίδιο ισχύει αντίστοιχα και για τους Έλληνες της επαρχίας. Ξαναγυρνάμε δηλαδή στο πραγματικό ζήτημα το οποίο μπορεί να συνοψιστεί στην φράση: «Το ζήτημα δεν είναι πόσα παίρνεις, αλλά πόσα σου χρειάζονται για να ζήσεις χωρίς ν’ αγχώνεσαι ότι δεν θα μπορέσεις να καλύψεις τις τρέχουσες ανάγκες σου».

Στον τρίτο πίνακα κατατάσσονται οι χώρες με βάση τον πραγματικό ρυθμό αύξησης του Α.Ε.Π. ο οποίος εκφράζεται σε ποσοστό %.

Το μόνο που πρέπει να ειπωθεί για τον τρίτο αυτόν πίνακα είναι ότι γίνονται προσπάθειες τώρα τελευταία να συνυπολογιστεί στο Α.Ε.Π. και η «παραοικονομία» (για την έκταση της οποίας μπορούν να γίνουν σχετικά ασφαλείς εκτιμήσεις) δήθεν για να γίνουν πιο αντικειμενικά και αξιόπιστα τα δεδομένα. Πιθανόν αυτός να είναι ένας από τους λόγους. Ο άλλος είναι η ωραιοποίηση των «Ισολογισμών» κάθε κράτους, αφού με την αύξηση του Α.Ε.Π. μειώνεται το ποσοστό του χρέους προς το Α.Ε.Π. Σε κάθε περίπτωση παγκοσμίως έχει αρχίσει η αναθεώρηση του Α.Ε.Π. σε βάθος δεκαετίας και ο υπολογισμός του από δω και μπρός με τον νέο τρόπο.  

Κανονικά όταν πρόκειται για αξιολογήσεις έχουν σημασία τόσο τα κριτήρια όσο και η διαδικασία (μεθοδολογία) της αξιολόγησης. Ωστόσο στην περίπτωση μας αυτά δεν έχουν και τόση σημασία στον βαθμό που μεταξύ δυο συνεχόμενων αξιολογήσεων παρέμειναν τα ίδια. Έτσι κι’ αλλιώς ενδιαφερόμαστε για τις μεταβολές στην κατάταξη των δυο συνεχόμενων ετών, οπότε δεν θα μας απασχολήσουν ούτε τα κριτήρια ούτε η μεθοδολογία της αξιολόγησης.

Το 2013 η Ελλάδα βρισκόταν στην 57^η θέση, ενώ το 2014 στην 50^η. Ο παρακάτω πίνακας δείχνει την θέση της συγκριτικά με αυτή των υπολοίπων Βαλκανικών Κρατών που συμμετέχουν στην αξιολόγηση (για το σύνολο των αποτελεσμάτων βλέπε εδώ).

Από τον παραπάνω πίνακα προκύπτει ο η Χώρα μας επέδειξε πολύ μεγάλη βελτίωση από τη μια χρονιά στην άλλη. Ανέβηκε 7 θέσεις προφανώς επειδή όταν είσαι στον πάτο ανεβαίνεις γρήγορα και ευκολότερα (τη μεγαλύτερη βελτίωση είχε η Ιταλία με άνοδο 8 θέσεων). Σε 7 Βαλκανικά Κράτη η Ελλάδα είναι 5^η ενώ πέρισυ ήταν προτελευταία. Πλήν της Σλοβακίας που έπεσε μια θέση και των Τουρκίας και Ρουμανίας που έμειναν σταθερές, οι υπόλοιπες χώρες βελτίωσαν την θέση τους. Το πιο κοντινό στην Ελλάδα κράτος από τα προηγμένα της Ε.Ε. είναι η Ιταλία στην 38^η θέση.

Υποτίθεται ότι η «ανταγωνιστικότητα», δηλαδή οι ευκολίες που παρέχει το Κράτος στους επιχειρηματίες, είναι σε κάθε περίπτωση το ζητούμενο. Με βάση την επικρατούσα αντίληψη μόνον έτσι -δηλαδή μέσω της ανταγωνιστικότητας- μπορεί μια Χώρα να εκμεταλλευτεί το φυσικό αλλά και το ανθρώπινο κεφάλαιο της. φυσικά οι επιχειρηματίες-επενδυτές ενδιαφέρονται να πάρουν πίσω περισσότερα απ’ όσα θα επενδύσουν, αφού αν όλα πάνε καλά η επιχείρηση αναμένεται να είναι κερδοφόρα και άρα αυτοχρηματοδοτούμενη. Συνεπώς η «ανταγωνιστικότητα» δίνει την ευκαιρία σε επιχειρηματίες-επενδυτές να δώσουν με τη σειρά τους «ευκαιρία» στο ντόπιο ανθρώπινο δυναμικό εκμεταλλευόμενοι τόσο το φυσικό όσο και το ανθρώπινο κεφάλαιο της Χώρας.

Με βάση την κατάταξη η Ελλάδα έχει αρκετό δρόμο ακόμα να κάνει. Για να πάρετε μια ιδέα τι μας περιμένει από την 50^η ως την 38^η θέση της Ιταλίας μας χωρίζουν οι: Σλοβενία, Ουγγαρία, Ρουμανία, Σλοβακία, Ρωσία, Ινδία, Λετονία, Ινδονησία, Φιλιππίνες, Τουρκία, και Μεξικό.

Από τις παραπάνω χώρες η Ινδονησία, η Λετονία, η Ρωσία, και η Σλοβακία έπεσαν θέσεις. Η Σλοβενία, οι Φιλιππίνες και το Μεξικό ανέβηκαν θέση ή θέσεις. Τέλος η Ουγγαρία, η Ρουμανία, η Ινδία και η Τουρκία παρέμειναν σταθερές.

Αποφεύγοντας λόγω έλλειψης χρόνου την εξέταση των επιμέρους χαρακτηριστικών αυτών των χωρών (μια ανάλυση η οποία θα μπορούσε ν’ αποτελέσει θέμα πτυχιακής εργασίας) μπορούμε να σημειώσουμε κάποια πράγματα που σε κάθε περίπτωση θα έπρεπε να έχουμε υπ’ όψη μας. Κατ’ αρχάς όλες αυτές οι χώρες (συμπεριλαμβανομένης της Ρωσίας) αποτελούν «περιφερειακές Καπιταλιστικές χώρες» και απολαμβάνουν ένα ελάχιστο επίπεδο οργάνωσης το οποίο είναι απαραίτητο για τους επιχειρηματίες-επενδυτές. Οι χώρες αυτές έχουν διαφορετικούς πολιτισμούς και θρησκείες. Χριστιανικές (Καθολικές & Ορθόδοξες), Μουσουλμανικές, και μια Ινδουιστική κάτι που σημαίνει ότι η θρησκεία και κατ’ επέκταση ο πολιτισμός τους δεν είναι ανασταλτικός παράγοντας για την ένταξη στην παγκόσμια αγορά. Αυτό συμβαίνει επειδή παρά τις πολιτισμικές διαφορές η ενοποίηση που έχει επιφέρει η τεχνολογία και ο κοινός τρόπος ζωής της μέσης (αστικής) τάξης διευκολύνουν τις «μπίζνες». Ωστόσο δεν μπορούμε και δεν πρέπει να παραβλέψουμε ότι οι συνήθειες (τα ήθη και τα έθιμα) που συν-διαμορφώνονται με την θρησκεία μπορούν σε κάποιες περιπτώσεις να ευνοήσουν τις επενδύσεις π.χ. η κοινωνική διαίρεση της Ινδίας σε κάστες. Στην περίπτωση που δεν μπορούν να υπάρξουν τέτοιου είδους πλεονεκτήματα η προσπάθεια προσέλκυσης των επενδύσεων πρέπει να επικεντρωθεί σε άλλου είδους συγκριτικά πλεονεκτήματα όπως το εκπαιδευτικό επίπεδο των διοικητικών στελεχών και την εξειδίκευση του εργατικού δυναμικού. Αυτή όμως η συζήτηση άπτεται και των ιδεολογικών αγκυλώσεων που έχουν τα πολιτικά κόμματα αφού προϋποθέτει μακροχρόνιο σχεδιασμό της εκπαιδευτικής διαδικασίας και σύνδεση της με την αγορά εργασίας και τις σύγχρονες τάσεις στην επιχειρηματικότητα. Προϋποθέτει δηλαδή όχι μόνο την απόφαση να πάμε προς την κατεύθυνση αυτή, αλλά και την δέσμευση να παρακολουθούμε τις εξελίξεις και να αναπροσαρμόζουμε διαρκώς το εκπαιδευτικό μας σύστημα όταν παραστεί ανάγκη.

Ανακεφαλαιώνοντας και πάντα κατά την γνώμη μας, τα στοιχεία δεν είναι τέτοια που να επιδέχονται μόνο μιας ανάγνωσης και μιας οριστικής κρίσης σχετικά μ’ αυτά. Φαινομενικά είμαστε σε καλύτερη θέση από τους γείτονες μας. Αυτό όμως δεν λέει και πολλά πράγματα στον Έλληνα άνεργο, ο οποίος ενδέχεται να διαβιεί χειρότερα από τον Τούρκο, Βούλγαρο ή Ρουμάνο άνεργο αντίστοιχα. Από την άλλη όμως η Ελλάδα έχει πρώτα και κύρια ν’ ανταγωνιστεί τις γειτονικές της (όμορες) χώρες με τις οποίες μοιράζεται την ίδια χερσόνησο. Άλλωστε μη ξεχνάμε ότι οι Έλληνες επιχειρηματίες οι οποίοι επιχορηγήθηκαν για ν’ αναπτύξουν τις εταιρείες τους σε πολλές περιπτώσεις μετέφεραν τις δραστηριότητες τους στην απέναντι πλευρά των συνόρων.

Για να τα καταφέρει όμως μια χώρα πρέπει να επιλέξει έναν από δυο τρόπους. Είτε να κρατάει το κόστος διαβίωσης των πολιτών της χαμηλό (έτσι ώστε να είναι αντίστοιχα χαμηλό και το κόστος παραγωγής), είτε να «επενδύσει» στην παιδεία της η οποία θα είναι προσανατολισμένη σταθερά στην ικανοποίηση των αναγκών των επιχειρήσεων μέσω της στελέχωσης τους με υψηλά καταρτισμένο εργατικό και στελεχιακό δυναμικό.

Δεν ξέρουμε αν σας βοηθήσαμε ν’ αποφασίσετε αν ανήκουμε στην Ευρώπη ή στα Βαλκάνια. Ούτε αν καταφέραμε να διαψεύσουμε (ή να δικαιώσουμε αντίστοιχα) τον Πολ Τόμσεν. Τα μόνα που είμαστε σε θέση στα σίγουρα να γνωρίζουμε είναι ότι και αύριο το πρωί θα είμαστε μέλη του Ν.Α.Τ.Ο. και της Ε.Ε. και πως θα πρέπει και πάλι ν’ ανταγωνιστούμε τους γείτονες μας όχι για να κερδίσουμε επενδύσεις από αυτούς, αλλά για να μην χάσουμε θέσεις εργασίας από αυτούς. Για όλα τα υπόλοιπα κανείς δεν μπορεί να τα πεί (διάβαζε τραγουδήσει) καλύτερα από τον Σαββόπουλο ο οποίος από καιρό έχει πιάσει τον σφυγμό αυτού του λαού.    

15 Ιούνη 2015
παρατηρητής 1.