5. Μακροπρόθεσμη στρατηγική μέσα από ρεαλιστικό πρίσμα (Υπόμνημα).
Από το σημείο αυτό και μετά μπαίνουμε στα βαθιά. Υπάρχουν πολλά αποσπάσματα άξια προσοχής και σχολιασμού και γι’ αυτό θα σχολιάζονται ένα προς ένα. Οι υπογραμμίσεις είναι δικές μας. Έχουμε και λέμε.
- Σελίδες 129-130:
«Το υποτιθέμενο πλεονέκτημα του να έχεις δικό σου νόμισμα είναι ότι λύνει το πρόβλημα της ανταγωνιστικότητας, στον βαθμό που μπορεί να επιλυθεί, μια κι έξω. Εκείνοι οι τομείς που είναι ανταγωνιστικοί στο εγχώριο κόστος και στην τιμή στις διεθνείς αγορές θα είναι σε καλύτερη θέση. Οι περιορισμοί είναι η ακαμψία των τιμών και η ανελαστικότητα της ζήτησης. Οι τιμές που χρεώνονται στον τουριστικό και φαρμακευτικό τομέα, μεταξύ άλλων, μπορεί να αποδειχτούν ανελαστικές σε τιμές ευρώ. Ακόμη και αν οι εξωτερικές τιμές υποχωρήσουν με τη δραχμή, το κέρδος από το χαμηλό κόστος δε θα αποφέρει αναγκαστικά μεγάλα κέρδη ως προς τον όγκο, ειδικά βραχυπρόθεσμα. Ιδιαίτερα μάλιστα αν πήγαιναν ήδη καλά για άλλους λόγους, όπως συμβαίνει στον τουρισμό. Το νόμισμα προφανώς δεν επηρεάζει τον ναυτιλιακό κλάδο.
Προκαταρκτικό συμπέρασμα: όσον αφορά τις εξαγωγές, η εξωτερική υποτίμηση δε θα αποδειχτεί περισσότερο αποτελεσματική από την εσωτερική υποτίμηση, έστω και αν προχωρά ταχύτερα.»
Τι παραδέχεται στο σημείο αυτό ο οικονομολόγος Γκαλμπρέιιθ; Κατ’ αρχάς ότι η υποτίμηση από μόνη της δεν λύνει μια και καλή το πρόβλημα της ανταγωνιστικότητας. Αλλά αυτό το λέγανε (και το λένε) κάθε τόσο οι Στέφανος Μάνος και Ανδρέας Ανδριανόπουλος οι οποίοι χρόνια τώρα πίεζαν και για την ελαστικοποίηση της αγοράς εργασίας. Η υποτίμηση θα βοηθούσε -αρχικά τουλάχιστον- τους ήδη εξαγωγικούς τομείς και όχι όλη την οικονομία. Ακόμη όμως και αυτούς θα τους βοηθούσε σε σχέση με το παρόν μόνο εν μέρει και όχι όλους.
Ο θεωρητικός (αλλά και πρακτικός) φόβος του Γκαλμπρέιθ έχει δύο σκέλη. Το πρώτο είναι η ακαμψία των τιμών. Αν και η υποτίμηση της Νέας Δραχμής θα μείωνε θεωρητικά το κόστος της Ελληνικής παραγωγής, ωστόσο τα προϊόντα κάποιων τομέων/κλάδων θα συνέχιζαν να τιμολογούνται σε Ευρώ. Έτσι το τελικό αποτέλεσμα δεν θα ήταν το θεωρητικά εκτιμώμενο, αφού τελικά το κόστος της Ελλάδας δεν θα μειωνόταν σε σχέση με αυτό των ανταγωνιστών της. Το δεύτερο σκέλος έχει να κάνει με την «ανελαστικότητα της ζήτησης». Ως ανελαστικότητα της ζήτησης ορίζουμε το φαινόμενο της μη αύξησης της κατανάλωσης ενός προϊόντος όταν πέφτει η τιμή του. Η ανελαστικότητα μπορεί να οφείλεται σε πλήθος λόγων όπως π.χ. το είδος του προϊόντος ή η αγοραστική δύναμη των καταναλωτών. Έτσι σύμφωνα με τον Γκαλμπρέιθ παρά την υποτίμηση δεν θ’ αυξανόταν ανάλογα (τουλάχιστον στην αρχή) ο όγκος των εξαγομένων ειδών.
Σχετικά τώρα με το συμπέρασμα ότι η εξωτερική υποτίμηση δεν θα ήταν περισσότερο αποτελεσματική της εσωτερικής δεν υπάρχει (και δεν πρέπει) να ειπωθεί τίποτα περισσότερο.
- Σελίδα 130:
«Υπάρχουν ωστόσο αρκετά πλεονεκτήματα. Το πρώτο είναι ότι η υποτίμηση δεν προκαλεί αποπληθωρισμό του χρέους, καθώς τα περισσότερα χρέη υποχωρούν μαζί με το νόμισμα. Οπότε θα υπάρξουν λιγότερες πτωχεύσεις. Εξαίρεση είναι τα εξωτερικά χρέη· αυτά θα πρέπει να τα αναδιαπραγματευτούν οι εμπλεκόμενοι ιδιώτες. Εδώ το καθοριστικό θα είναι να προστατευτούν οι οφειλέτες από κατάσχεση περιουσιακών στοιχείων σε ελληνικό έδαφος. Περιουσιακά στοιχεία που κατέχουν Έλληνες οφειλέτες στο εξωτερικό θα είναι ευάλωτα· ευτυχώς, δεν είναι πολλά.»
Το παραπάνω απόσπασμα δεν χρειάζεται κάποια εξήγηση. Ωστόσο υπάρχει ένα σημείο το οποίο έχει ενδιαφέρον. Τι είναι αποπληθωρισμός του χρέους; Όταν μιλάμε για αποπληθωρισμό εννοούμε την μείωση του επιπέδου τιμών, η οποία προκαλεί αύξηση της αγοραστικής δύναμης της ίδιας ποσότητας χρήματος. Δηλαδή με τα ίδια λεφτά αγοράζω περισσότερα. Αυτό που θέλει να πεί ο Γκαλμπρέιθ είναι ότι η υποτίμηση δεν αφορά την ονομαστική αξία των μισθών και των χρεών τα οποία και παραμένουν στα ίδια επίπεδα. Αντίθετα όταν μειώνονται τα εισοδήματα χωρίς παράλληλα να μειωθούν ανάλογα και τα ιδιωτικά χρέη, τα τελευταία ακριβαίνουν (αποπληθωρίζονται) καθιστώντας την εξόφληση τους αδύνατη. Τελικά αυτό που λέει είναι ότι οι πτωχεύσεις δεν θ’ αυξάνονταν εξ’ αιτίας της υποτίμησης, εκτός και αν ο οφειλέτης χρωστά σε συνάλλαγμα (έχει δηλαδή εξωτερικά χρέη).
- Σελίδα 130:
«Το δεύτερο μεγάλο πλεονέκτημα είναι ότι εισόδημα που αποκτήθηκε σε τιμές προ ευρώ θα μεταφραστεί αυτόματα σε περισσότερες δραχμές όσο η δραχμή πέφτει και αυτό θα εμφανιστεί σαν αύξηση της χρηματικής αξίας των εξαγωγών ακόμη κι αν δε μεταβάλλονται οι ποσότητες. Ταυτόχρονα, η χρηματική αξία των εισαγωγών επίσης θα αυξηθεί, αλλά οι ποσότητες θα περιοριστούν λόγω υψηλότερων τιμών και μπορεί να περιοριστούν περαιτέρω με ειδικούς φόρους κατανάλωσης. Επομένως ορισμένες δαπάνες που φυσιολογικά θα προσανατολίζονταν στις εισαγωγές θα στραφούν σε εγχώριους τομείς. Κάτι παρόμοιο συνέβη στη Ρωσία μετά το 1998.»
Εδώ είμαστε. Τι μας λέει εδώ ο Γκαλμπρέιθ; Αρχικά μας λέει ότι όσο πέφτει η αξία της Νέας Δραχμής έναντι του Ευρώ (εξωτερική υποτίμηση) τόσο αυξάνεται το αντίστοιχο τους σε Ν.Δ. στη συνέχεια μας ενημερώνει ότι αυτή η αύξηση θα εμφανίζεται σαν αύξηση της αξίας των εισαγωγών ακόμη και αν αυτές δεν έχουν αυξηθεί καθόλου (πουλάμε τις ίδιες ποσότητες με πρίν μόνο που τώρα η Ν.Δ. έχει χάσει και άλλη αξία). Ακριβώς το ίδιο φαινόμενο θα παρατηρηθεί και στις εισαγωγές. Εδώ όμως χρησιμοποιώντας ως εργαλείο τους δασμούς θα γίνει προσπάθεια να καταστούν τα εισαγόμενα είδη ακόμη ακριβότερα. Με τον τρόπο αυτόν γίνεται προσπάθεια να υποκατασταθούν οι εισαγωγές από την εγχώρια παραγωγή. Η διαδικασία όμως αυτή (η υποκατάσταση των εισαγωγών) δεν είναι αυτόματη, παρά χρειάζεται χρόνο. Γι’ αυτό και γράφει: «Κάτι παρόμοιο συνέβη στη Ρωσία μετά το 1998».
- Σελίδα 130-131:
«Το αποτέλεσμα αυτών των δύο δυνάμεων θα πρέπει να είναι βελτίωση του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών (υπολογισμένου σε δραχμές) και συνακόλουθη πολλαπλασιαστική επίδραση. Αν πραγματοποιηθεί με ηλεκτρονικές πληρωμές και αποτυπωθεί στον ΦΠΑ, θα υπάρξει άνοδος στο κρατικό πλεόνασμα, το οποίο τότε θα μπορεί να διοχετευτεί σε επέκταση των δημόσιων υπηρεσιών, επισιτιστική βοήθεια ή συντάξεις. Το αποτέλεσμα θα είναι η περαιτέρω ισοσκελισμένη επέκταση της δραστηριότητας. Αυτό είναι το τρίτο πλεονέκτημα.»
Η αύξηση (μέσω της υποτίμησης) της χρηματικής αξίας των εξαγωγών αλλά και η μείωση της αξίας των εισαγωγών θα βελτιώσει το Ισοζύγιο Τρεχουσών Συναλλαγών. Όταν το Ισοζύγιο είναι θετικό σημαίνει ότι η αξία των εξαγωγών είναι μεγαλύτερη της αξίας των εισαγωγών. Σύμφωνα με τον Γκαλμπρέιθ η επέκταση των ηλεκτρονικών πληρωμών θα φέρει αύξηση των εσόδων του Φ.Π.Α. αφού δεν θα υπάρχουν αδήλωτες (χωρίς απόδειξη) συναλλαγές. Έτσι το Κράτος θα μπορεί να διοχετεύσει τ’ αυξημένα αυτά έσοδα στον λαό μέσω της Κοινωνικής Πολιτικής του.
- Σελίδα 131:
«Το τέταρτο πλεονέκτημα της υποτίμησης θα είναι μια νέα πτώση των τιμών της γης, η τιμή εκκαθάρισης της οποίας ενδεχομένως δε θα αυξηθεί με το ευρώ έναντι της δραχμής. Φτηνότερη γη θα φέρει επενδύσεις από Έλληνες με περιουσία στο εξωτερικό και θα φέρει επίσης μερικές μη ελληνικές επενδύσεις. Οι εισπράξεις τότε θα εισρεύσουν στους δραχμικούς λογαριασμούς των πωλητών, καθώς και στις τσέπες αυτών που θα έχουν προσληφθεί για να πραγματοποιήσουν βελτιώσεις των ιδιοκτησιών. Θα υπάρξει βελτίωση στον τομέα της κτηματαγοράς, καθώς και στην εκμετάλλευση και διατήρηση εμπορικών κτιρίων.»
Με την εισαγωγή ως νόμισμα της υποτιμημένης Ν.Δ. τ’ ακίνητα θα καθίσταντο φθηνότερα για τους κατόχους «σκληρότερων» σε σχέση με την Ν.Δ. νομισμάτων, ανεξάρτητα από την εθνικότητα τους (αν είναι Έλληνες ή ξένοι). Υποτίθεται ότι έτσι διευκολύνονται οι επενδύσεις από το εξωτερικό οι οποίες θα έχουν ως αποτέλεσμα περισσότερες Ν.Δ. στους λογαριασμούς (όσο η Ν.Δ. υποτιμάται) των πωλητών και μεγαλύτερο εισόδημα σε Ν.Δ. σε όσους ασχολούνται με τα οικοδομικά. Ο όρος «τιμή εκκαθάρισης» είναι σκοτεινός ως προς το περιεχόμενο του. Ίσως ο συγγραφέας να εννοεί την «τιμή ζώνης» του ακινήτου που δίνει η Εφορία και με βάση την οποία (αλλά και άλλες παραμέτρους) υπολογίζετια η αντικειμενική αξία του ακινήτου.
- Σελίδες 131-132:
«Το πέμπτο και έκτο πλεονέκτημα θα είναι ότι εσύ και η κυβέρνηση θα απελευθερωθείτε από την αιμορραγία της καταβολής των πληρωμών χρέους και από την πίεση των διαπραγματεύσεων για την πολιτική. Στο σημείο αυτό η αθέτηση πληρωμής του χρέους είναι σε μεγάλο βαθμό χρηματοοικονομικά ουδέτερη, αφού περαιτέρω πληρωμές θα απαιτούσαν επιπλέον δάνεια· όταν τίποτε δεν μπαίνει ή δε βγαίνει, τουλάχιστον δε θα είστε σε χειρότερη θέση. Το τέλος των συναντήσεων του Eurogroup και της φιλοξενίας των θεσμών στο Χίλτον θα είναι ένα μικρό συν στον προϋπολογισμό.
Η αναστολή των πληρωμών του εξωτερικού χρέους σε απελευθερώνει στο δημοσιονομικό μέτωπο, μέχρις ενός σημείου. Αντί να στοχεύεις σε πρωτογενές πλεόνασμα ίσο με τις εκροές χρέους, μπορείς να φτάσεις σε μηδενικό πρωτογενές και μηδενικό πραγματικό πλεόνασμα και έτσι να κερδίσεις αρκετές –ίσως και τρεις;– μονάδες στο ΑΕΠ σε σχέση με το δυνητικό. Αν υπάρξει εισροή κεφαλαίων, μπορείς να πας σε πρωτογενές και πραγματικό έλλειμμα, χρησιμοποιώντας ελέγχους κεφαλαίων για να συλλάβεις και να αναδιατάξεις τα συναλλαγματικά διαθέσιμα. Το βραχυπρόθεσμο κέρδος θα μπορούσε να είναι τέσσερις ή πέντε μονάδες του ΑΕΠ σε σχέση με το δυνητικό, καταφέρνοντας καίριο πλήγμα στην ανεργία ενώ είσαι ακόμη νέος για να το απολαύσεις.
Από τη στιγμή που έχεις μια συμφωνία για το χρέος, μπορείς να το περιορίσεις (σημ: το έλλειμμα) μέχρι μία μονάδα ως προς το ΑΕΠ. Η επιβάρυνση των αναδιαπραγματευθέντων χρεών δεν πρέπει να υπερβεί το νούμερο αυτό, ή ας πούμε να πάει στο μισό από το –υποθέτω– αναμενόμενο με τις τρέχουσες προβλέψεις για την επόμενη επταετία. Αλλά μια συνολική διευθέτηση του χρέους ανοίγει τις πιστωτικές αγορές, έτσι ώστε οι επενδυτικές εισροές να μπορούν να αντισταθμίσουν τις εκροές για την εξυπηρέτηση του χρέους.»
Από τις παραπάνω τρείς παραγράφους υπάρχουν μόνο δύο σημεία άξια σχολιασμού. Το πρώτο είναι ότι εξ’ αιτίας των αναστολών πληρωμής του χρέους δεν θα χρειάζεται η κυβέρνηση να πραγματοποιεί «πρωτογενές πλεόνασμα». Επιπλέον η εισροή κεφαλαίων από το εξωτερικό σε συνδυασμό με τον έλεγχο της κίνησης κεφαλαίων (και του συναλλάγματος) θα επιτρέψει στην κυβέρνηση να ξοδεύει περισσότερα, δηλαδή να έχει πρωτογενή ελλείμματα. Υποτίθεται ότι έτσι τελικά θα μειωθεί η ανεργία και φυσικά θ’ αυξηθεί το Α.Ε.Π.
Το δεύτερο άξιο σχολιασμού σημείο είναι η φράση: «Από τη στιγμή που έχεις μια συμφωνία για το χρέος,», η διατύπωση της οποίας μας κάνει ν’ αναρωτιόμαστε προς τι όλα αυτά (έξοδος από το Ευρώ, εισαγωγή της Ν.Δ. και μεγάλη υποτίμηση της) αν η συμφωνία για το χρέος δεν είναι δεδομένη. Η διατύπωση «από τη στιγμή» υποκρύπτει μεγάλο βαθμό αβεβαιότητας για την επίτευξη της συμφωνίας με τους δανειστές μας σχετικά με το χρέος την οποία ο Γκαλμπρέιθ θεωρεί λογική και πιθανή αλλά όχι φυσικά σίγουρη. Δεν πρέπει να λησμονούμε ότι η Ελλάδα πλέον χρωστά (οφείλει) στα κράτη της Ε.Ε. και όχι σε ιδιώτες μ’ ότι αυτό συνεπάγεται και από πολιτικής άποψης.
- Σελίδες 132-134:
«Σαφώς η μεταρρύθμιση του φορολογικού συστήματος και της δημόσιας διοίκησης παραμένει θεμελιώδες στοιχείο της στρατηγικής· επαναλαμβάνω ότι η υιοθέτηση των ηλεκτρονικών πληρωμών και της αυτόματης απόδοσης του ΦΠΑ θα ωφελήσουν πολύ το κρατικό θησαυροφυλάκιο και τη σταθεροποίηση του συστήματος.
Στο μακροεπίπεδο, αυτή η στρατηγική θα πρέπει να δημιουργήσει οικονομική ανάπτυξη, με την προϋπόθεση ότι δε θα εκτροχιαστεί λόγω φοροδιαφυγής, ανεξέλεγκτων δημόσιων δαπανών, σπειροειδών κινήσεων μισθών-τιμών ή μισθών-εισαγωγών-τιμών, φυγής κεφαλαίων στο εξωτερικό ή ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών. Οι έλεγχοι κεφαλαίων είναι ανάθεμα με το ευρώ, αλλά με τη δραχμή θα είναι αναγκαίοι. Και το ίδιο είναι, τελικά, η σταθεροποίηση του νομίσματος. Από τη στιγμή που η δραχμή θα έχει υποτιμηθεί αρκετά ώστε να εισρεύσουν κεφάλαια, θα πρέπει να σταθεροποιηθεί μέσω μιας συμφωνίας ανταλλαγής νομισμάτων, αν μπορεί να βρεθεί κάποια, που θα νομιμοποιείται ίσως βάσει της ιδιότητας μέλους του ΝΑΤΟ ή της ΕΕ. Αυτό μαζί με τη μισθολογική πειθαρχία θα κρατούσε τον πληθωρισμό υπό έλεγχο εφόσον οι παγκόσμιες τιμές εμπορευμάτων, ειδικά του πετρελαίου, παραμένουν χαμηλές.
Από μακροοικονομική άποψη, η θεώρηση αυτή παραμένει συντηρητική. Δεν περιέχει στοιχεία ανοιχτών δημόσιων δαπανών, όπως ένα πρόγραμμα «εργοδότη τελευταίας καταφυγής» (σαν αυτό που ίσχυσε για κάποιο διάστημα στην Αργεντινή). Δε στηρίζεται στην προθυμία του ιδιωτικού τομέα της Ελλάδας να αποθησαυρίζει σε δραχμές όσο τα ευρώ είναι διαθέσιμα ως εναλλακτική. (Αν ήταν, ο ελληνικός δημόσιος τομέας θα είχε μεγαλύτερο έλλειμμα.) Δεν είναι πληθωριστική πέραν της επίδρασης της αρχικής υποτίμησης. Είναι ελαφρώς πιο επεκτατική από την τρέχουσα πολιτική, και επομένως θα έχει ελαφρώς καλύτερα αποτελέσματα.
Αλλά είναι ουσιαστικά καλύτερη από την καταθλιπτική προοπτική πρωτογενούς πλεονάσματος 2% για απροσδιόριστο διάστημα στο μέλλον, υπό καθεστώς ατερμόνων διαπραγματεύσεων για τον ακριβή βαθμό και τη μορφή της λιτότητας που απαιτείται.»
Από το σημείο αυτό αρχίζουν να διατυπώνονται όσα δεν σας έλεγαν και δεν ήθελαν να γνωρίζετε (αλλά εμείς τα είχαμε εγκαίρως εκθέσει). Το απόσπασμα το οποίο θα σχολιάσουμε αποτελείται από τα τρία παραπάνω χρωματισμένα τμήματα.
Στο πρώτο (κίτρινο) αποτυπώνονται οι κίνδυνοι εκτροχιασμού της προτεινόμενης οικονομικής πολιτικής που θα ακολουθηθεί μετά την έξοδο από το Ευρώ και τα επακόλουθα της. Σύμφωνα με τον Γκαλμπρέιθ στο «μακροεπίπεδο», δηλαδή στο σύνολο της Ελληνικής Οικονομίας θα πρέπει η πολιτική που περιέγραψε προηγουμένως να φέρει ανάπτυξη εκτός αν εκτροχιαστεί εξ’ αιτίας:
- Φοροδιαφυγής.
- Ανεξέλεγκτων δημοσίων δαπανών.
- Σπειροειδών κινήσεων μισθών-τιμών ή μισθών-εισαγωγών-τιμών.
- Φυγής κεφαλαίων στο εξωτερικό ή (επιδείνωσης) του Ισοζυγίου Τρεχουσών Συναλλαγών.
Φυσικά οι έλεγχοι και οι περιορισμοί στην κίνηση κεφαλαίων και ειδικά στην αγορά συναλλάγματος θα παραμείνουν.Όσοι είναι άνω των 40 ετών θυμούνται ακόμα τα όρια που υπήρχαν στην αγορά συναλλάγματος πριν την απελευθέρωση της και πάντως πριν την είσοδο στην Ευρωζώνη και τα οποία ήταν διαφορετικά αναλόγως του σκοπού για τον οποίο αυτό ζητείτο.
Στο δεύτερο (πράσινο) ο Γκαλμπρέιθ μιλά για την ανάγκη στήριξης της Ν.Δ. και τον τρόπο που αυτό μπορεί να επιτευχθεί. Σύμφωνα με τον Γκαλμπρέιθ αφού η Ν.Δ. θα έχει υποτιμηθεί αρκετά για να εισρεύσουν κεφάλαια από το εξωτερικό θα πρέπει να στηριχθεί η ισοτιμία της σε σχέση με τα «σκληρότερα» απ’ αυτήν διεθνώς νομίσματα (για να μην γίνει τελικά κωλόχαρτο).
Εφ’ όσον η κυβέρνηση δεν θα μπορεί να πουλά το συνάλλαγμα που με κόπο έχει συλλέξει για ν’ αγοράζει από τις αγορές Ν.Δ. προκειμένου να στηρίξει την ισοτιμία της,θα πρέπεινα της προσφέρουν αυτή την στήριξη οι εταίροι της είτε της Ε.Ε. είτε του Ν.Α.Τ.Ο. μέσω μιας συμφωνίας ανταλλαγής νομισμάτων.
Αυτό σημαίνει ότι η σύμμαχος μας στο Ν.Α.Τ.Ο. Η.Π.Α. συμφωνεί ν’ αγοράζει κάθε χρόνο κάποια τρισεκατομμύρια (καθότι υποτιμημένες) Ν.Δ. πουλώντας αντίστοιχα Δολλάρια ή Ευρώ από τα συναλλαγματικά της διαθέσιμα. Φυσικά μια τέτοιου είδους συμφωνία είναι κατά βάση πολιτική και αυτό για την Χώρα μας σημαίνει ότι η πολιτική και οικονομική εξάρτηση της από την χώρα με τη οποία θα έχει κάνει την συμφωνία ανταλλαγής νομισμάτων αυξάνει καθώς αυτομάτως «δένεται στο άρμα της» για πολλά χρόνια.
Η παραδοχή της ανάγκης για συμφωνία ανταλλαγής νομισμάτων σημαίνει στην ουσία την επιβεβαίωση αυτού που έχουμε ήδη γράψει. Ότι δηλαδή η βελτίωση των δημοσίων οικονομικών μιας χώρας περνά μέσα από την διασύνδεση του νομίσματος της με κάποιο από τα «σκληρά» με μια σχετικά σταθερή σχέση ισοτιμίας. Θυμάστε ότι σε επίσημο κείμενο συναντάμε αυτή την παραδοχή στην σελίδα 67 της Έκθεσης του Γ.Λ.Κ. σχετικά με τις Γερμανικές Επανορθώσεις και το Κατοχικό Δάνειο όπως αυτή δημοσιεύτηκε από το «ΒΗΜΑ της ΚΥΡΙΑΚΗΣ» (βλέπε εδώ).
Το τελευταίο (κόκκινο) είναι και το καλύτερο και αποδεικνύει την πολιτική (κυρίως) αλλά και οικονομική ΑΠΑΤΗ που έστησαν σε βάρος του Ελληνικού Λαού οι υποστηρικτές της εξόδου από το Ευρώ και της επανεισαγωγής της Δραχμής. Ο Γκαλμπρέιθ αναφέρεται –με την φυσικότητα ενός οικονομολόγου- στην ανάγκη δημοσιονομικής πειθαρχίας, δηλαδή της γνωστής μας λιτότητας προκειμένου να ελέγχεται ο πληθωρισμός. Όσοι νόμιζαν (και νομίζουν ακόμα) ότι με την επιστροφή στο «πάτριο νόμισμα» θα περνάνε καλύτερα θα πρέπει να ξαναδιαβάσουν την παράγραφο που χρωματίσαμε με τρία διαφορετικά χρώματα και σχολιάσαμε εδώ.
- Σελίδες 134-136:
«Η μακροπρόθεσμη επένδυση και το μακροπρόθεσμο αναπτυξιακό πρόγραμμα απαιτεί εισροή κεφαλαίων στη χώρα. Ας το επαναλάβω. Δεν έχει σημασία, και είναι μάταιο να εικοτολογούμε, ποιοι συγκεκριμένοι τομείς μπορεί να έχουν συγκριτικό ή παραγωγικό πλεονέκτημα και συνεπώς να είναι σε θέση να πουλήσουν στο εξωτερικό. Αυτό που έχει σημασία είναι ποιοι τομείς και ποιες δραστηριότητες μπορούν να ελκύσουν επενδυτικά κεφάλαια, από οποιαδήποτε πηγή.
Με αυτό τον όρο, εάν υπάρχουν οποιεσδήποτε προτιμήσεις, πρέπει να αφορούν τομείς που απορροφούν εργασία και παρέχουν απασχόληση. Η θέση της Ελλάδας στην παγκόσμια οικονομία δεν είναι και δε θα είναι ποτέ σαν τη θέση της Γερμανίας. Μπορεί να πλησιάσει τη θέση της Φλόριντα ή της Κούβας σε ένα υποθετικό –αν και απίθανο– μέλλον με καλή διαχείριση. Τα περιουσιακά στοιχεία της Ελλάδας είναι η φύση, οι άνθρωποι και το κλίμα. Οι φυσικοί πελάτες τους είναι μια ταχέως αναπτυσσόμενη ομάδα: οι συνταξιούχοι όλου του κόσμου και άλλοι που διαθέτουν ελεύθερο χρόνο. Αυτοί πρέπει να ληφθούν τώρα υπόψη.
Ειδικότερα, μια αναπτυξιακή στρατηγική πρέπει να δίνει έμφαση σε:
- (α) εκπαίδευση σε επαγγέλματα περίθαλψης, συμπεριλαμβανομένων της ιατρικής, της νοσηλευτικής και της προσωπικής φροντίδας·
- (β) ανάπτυξη διεθνών κοινοτήτων για άτομα μεγάλης ηλικίας για ετήσια απασχόληση, ειδικά στην επαρχία και στα νησιά·
- (γ) διεθνή πανεπιστήμια, που θα συνδυάζουν τους πόρους της Ασίας και της Μέσης Ανατολής με τα ταλέντα των αμερικανικών πανεπιστημίων σε κλίμα ακαδημαϊκής ελευθερίας·
- (δ) πολιτιστικές ανταλλαγές, αποικίες καλλιτεχνών και συγγραφέων και επιστημονική έρευνα.
Οχήματα για την εφαρμογή αυτής της στρατηγικής μπορούν να είναι, μεταξύ άλλων, αφορολόγητες ζώνες, κέντρα σχεδιασμού και χρηματοδότηση τόσο από διεθνείς υπηρεσίες όσο και από ιδιωτικούς φορείς.
Εν προκειμένω, αξίζει να αναφερθεί ότι η Ελλάδα θα πρέπει να παραμείνει οικονομία η οποία στηρίζεται στις μικρές επιχειρήσεις και στους μικρούς επιχειρηματίες, που θα πρέπει να προστατεύονται από διεθνείς εταιρικές εξαγορές στις πωλήσεις και τη διανομή. Πρέπει να παραμείνει οικονομία μικρών επιχειρήσεων. Πρέπει να παραμείνει οικονομία των μικρών φαρμακείων. Πρέπει να προστατεύει και να υποστηρίζει τα καφενεία της, τα βιβλιοπωλεία, τα μικρά ξενοδοχεία και εστιατόρια, τα μικρά αγροκτήματα, τους ανεξάρτητους οδηγούς ταξί και τους μανάβηδες, καθώς επίσης τις μπουτίκ, τους ράφτες κ.ο.κ. Αυτό πρέπει να γίνει με δύο τρόπους. Πρώτον, προωθώντας την εκπαίδευση και την πιστοποίηση δημόσιου πανεπιστημιακού επιπέδου για ημιανεξάρτητα επαγγέλματα όπως του φαρμακοποιού, προκειμένου να εξασφαλιστεί ότι υπάρχει προσφορά εξειδικευμένων ατόμων ώστε να λειτουργεί ο τομέας. Δεύτερον, παρέχοντας μέσω δημόσιας τράπεζας μικρά δάνεια με λογικούς όρους σε αυτούς που προσπαθούν να ξεκινήσουν ή να διατηρήσουν μικρές ανεξάρτητες επιχειρήσεις αυτού του τύπου.
Η σαφής διατήρηση αυτών των τομέων θα πρέπει να πλασαριστεί στην παγκόσμια κοινότητα ως τρόπος να διατηρηθεί το ελληνικό συγκριτικό πλεονέκτημα της ποιότητας ζωής, και στο εσωτερικό να τονιστεί εμφατικά ότι επιδιώκει να διατηρήσει τις ευκαιρίες απασχόλησης για τους Έλληνες στην Ελλάδα. Η κατηγορηματική απόρριψη του μοντέλου των εταιρειών υψηλής παραγωγικότητας και μεγάλου όγκου σε αυτές τις περιοχές θα πρέπει να αποτελεί στοιχείο υπερηφάνειας και όχι αμυντική στάση. Επιπλέον θα έχει το αποτέλεσμα να προετοιμάζει τους νέους για αξιόλογες προοπτικές μετανάστευσης, ώστε να είναι σε θέση να βοηθούν την οικονομία της χώρας μέσω εμβασμάτων.
Τα εργασιακά δικαιώματα οφείλουν να αποτελούν αναπόσπαστο τμήμα της νέας αναπτυξιακής στρατηγικής της Ελλάδας. Εδώ πρέπει να δοθεί έμφαση σε δύο κομβικά στοιχεία. Πρώτον, η Ελλάδα πρέπει να επιδιώκει την επέκταση του συνδικαλισμού από τον δημόσιο στον ιδιωτικό τομέα, και κυρίως στο εργατικό δυναμικό του τομέα των υπηρεσιών, με προοπτική να προαχθεί μια γενικώς δίκαιη και σταθερή κατανομή αμοιβών και εισοδημάτων, μέσω συλλογικών διαπραγματεύσεων για τους μισθούς. Πρέπει να προωθεί την επισημοποίηση της αδήλωτης εργασίας, με κοινωνική ασφάλιση και δίκαιο βασικό μισθό. Πρότυπο εδώ πρέπει να είναι εν μέρει η επιτυχημένη μεταπολεμική εμπειρία της Αυστρίας (και σε κάποιο βαθμό της Ιρλανδίας), και πρέπει επίσης να επιδιώκεται η διατήρηση της ανταγωνιστικότητας και της αξιοπιστίας του ελληνικού εργατικού δυναμικού στον βιομηχανικό τομέα, έτσι ώστε να προσελκυστούν βιομηχανικές επενδύσεις όταν παρουσιάζονται ευκαιρίες.
Συνοψίζοντας, η αναπτυξιακή στρατηγική σε αυτό το στάδιο της ζωής της κυβέρνησης και της χώρας σας θα πρέπει να επιδιώκει να δημιουργήσει την εικόνα ενός ελκυστικού και βιώσιμου μέλλοντος. Δεν είναι απλώς ένα έγγραφο για καλύτερη διακυβέρνηση τεχνοκρατικού τύπου. Δεν πρέπει να υπόσχεται πολλά, καθώς υπάρχουν όρια στο τι μπορεί να επιτευχθεί. Αλλά έχει ανάγκη από ένα όραμα στο οποίο μπορεί να συγκλίνει ο ελληνικός λαός. Πρέπει να δίνει ελπίδα ότι θα τερματιστεί η φτώχεια και η ανεργία. Δεν πρέπει να υπόσχεται θαύματα, αλλά μπορεί και πρέπει να τονώσει το εθνικό αίσθημα της αξίας αυτού που ήδη υπάρχει, και πρέπει να υπερασπίζεται αυτό το αίσθημα απέναντι στην πνευματική αποικιοκρατία των διεθνών θεσμών και των επαγγελματιών οικονομολόγων.
Η ουσία του να ζείς και να εργάζεσαι στην Ελλάδα θα πρέπει να είναι η σταθερότητα και η δικαιοσύνη, όχι ο ανταγωνισμός και ο πλουτισμός. Αυτοί που θέλουν να γίνουν πολύ πλούσιοι θα πάνε αλλού, όπως και αν έχουν τα πράγματα. Μπορείτε να οικοδομήσετε μια καλή κοινωνία με τους άλλους.»
Το τελευταίο τμήμα του υπομνήματος της 3ης Μάη 2015 («Η ουσία του... με τους άλλους») είναι προτιμότερο και ωφελιμότερο να το διαβάσετε μόνοι σας. Ωστόσο έχει νόημα να σχολιαστούν κάποια σημεία.
Το πρώτο σημείο είναι οι τομείς στους οποίους η νέα αναπτυξιακή στρατηγική πρέπει να δώσει έμφαση καθώς και οι τρόποι να γίνει αυτό. Θ’ αντισταθώ στην παρόρμηση να μπω στην «ουσία» καθώς το πρωτεύον δεν είναι κάποιος να επιχειρηματολογήσει σχετικά με το μοντέλο όσο να κατανοήσει καθένας μας την ανάγκη να δεί την ζωή του από το «μηδέν» επανεξετάζοντας και επαναξιολογώντας όλες του τις προτεραιότητες και επιλογές. Η απόφαση είναι πρωτίστως δική μας/σας και θα ήταν ασυγχώρητο λάθος να περιμένουμε το Κράτος ν’ αποφασίσει για εμάς (να μας καθοδηγήσει στο τι να κάνουμε).
Το δεύτερο άξιο σχολιασμού σημείο είναι αυτό στο οποίο ο Γκαλμπρέιθ δίνει οδηγίες για το πώς πρέπει να «πλασαριστεί» στο εσωτερικό και το εξωτερικό η νέα αναπτυξιακή στρατηγική. Η χρήση του ρήματος «πλασάρω» παραπέμπει στην σκόπιμη παραπλάνηση (άρα την διαφήμιση). Υπαινίσσεται δηλαδή ότι η νέα αναπτυξιακή στρατηγική πρέπει να περάσει για κάτι διαφορετικό από αυτό που είναι στην πραγματικότητα.
Το επόμενο (τρίτο) σημείο είναι αυτό στο οποίο ο Γκαλμπρέιθ περιγράφει την τελευταία θετική(;) επίπτωση της νέας αναπτυξιακής στρατηγικής, αυτή της προετοιμασίας των νέων για αξιόλογες προοπτικές μετανάστευσης. Φαίνεται ότι γυρίσαμε στα μεταπολεμικά και μετεμφυλιακά χρόνια όπου η εξωτερική μετανάστευση αποτελούσε την κύρια οικονομική πολιτική των κυβερνήσεων της Δεξιάς, η οποία κορυφώθηκε στα χρόνια του Κων/νου Καραμανλή. Τότε η κυβέρνηση της Ε.Ρ.Ε. (και η Ν.Δ. αργότερα) πανηγύριζε για ετήσια αύξηση του Α.Ε.Π. κατά 8%, αποκρύπτοντας ότι πάνω από το μισό η αύξηση οφειλόταν στα μεταναστευτικά εμβάσματα.
Το τέταρτο σημείο είναι η σύνοψη της νέας αναπτυξιακής στρατηγικής, η οποία περιλαμβάνει και οδηγίες για το πώς θα πρέπει αυτή να παρουσιαστεί. Οι οδηγίες κάθε άλλο παρά οικονομικού τύπου (εξειδικευμένες) είναι. Μάλλον είναι «επικοινωνιακού» τύπου καθώς ισχύουν παντού και πάντα.
Ο Γκαλμπρέιθ μιλά:
- για την δημιουργία της εικόνας ενός ελκυστικού και βιώσιμου μέλλοντος.
- για μετριασμό των υποσχέσεων καθώς υπάρχει όριο στο τι μπορεί να επιτευχθεί.
- για την δημιουργία ελπίδας ότι θα τερματιστούν η φτώχεια και η ανεργία.
- για την τόνωση και υπεράσπιση του εθνικού αισθήματος.
Τέλος στο τελευταίο (πέμπτο) άξιο σχολιασμού σημείο ο Γκαλμπρέιθ αναφέρεται στην ουσία του να ζείς και να εργάζεσαι στην Ελλάδα. Αποφεύγοντας να μπώ στην ουσία δεν μπορώ να μη σημειώσω ότι το κλείσιμο που επέλεξε ο Γκαλμπρέιθ μου θυμίζει έντονα το δόγμα του Γεωργίου Α’ (Γλύξμποργκ) περί «μικρής και φτωχής πλήν όμως τιμίας Ελλάδος».
ΤΕΛΟΣ B’ ΜΕΡΟΥΣ
27 Ιούλη 2016
παρατηρητήριο.
